कोल्हापूरची अंबाबाई – महालक्ष्मी मंदिराचा अद्भुत इतिहास

🌺 कोल्हापूरची अंबाबाई – महालक्ष्मी मंदिराचा अद्भुत इतिहास 🌺

महाराष्ट्राच्या पश्चिम भागातील कोल्हापूर हे शहर फक्त ऐतिहासिक वारसा आणि सांस्कृतिक संपदेकरता प्रसिद्ध नाही, तर देवीच्या महाशक्तीने नटलेले श्री महालक्ष्मी मंदिर हे या शहराचे हृदय आहे. स्थानिक लोक देवीला प्रेमाने अंबाबाई म्हणतात आणि भारतभरातील कोट्यवधी भक्त या शक्तिपीठाचे दर्शन घेण्यासाठी येथे येतात.

🕉️ मंदिराचा इतिहास

अंबाबाई मंदिराचा इतिहास सुमारे ७व्या शतकातला आहे. असे मानले जाते की हे मंदिर चालुक्य राजवंशातील राजा कर्णदेव यांनी इ.स. ६३४ मध्ये बांधले. काही इतिहासकारांच्या मते हे मंदिर नंतर शिलाहार राजांनी पुनर्बांधले आणि विस्तारित केले.

मंदिराच्या स्थापत्यशैलीत हेमाडपंती वास्तुकला दिसते — काळ्या दगडातील सुबक कोरीव काम, सुंदर कमानी आणि शिल्पकलेचा अप्रतिम नमुना.

🙏 देवीची मूर्ती

देवी महालक्ष्मीची मूर्ती काळ्या पाषाणात कोरलेली असून सुमारे ३ फूट उंच आणि ४० किलो वजनाची आहे. देवीच्या मुकुटात पंचमुखी सर्प असून तिच्या मागे सिंहाची मूर्ती आहे — जो तिचा वाहन आहे. देवीच्या हातात मातुलिंग, गदा, ढाल आणि पानपात्र आहे.

मंदिरातील एका भिंतीवर श्री यंत्र कोरलेले आहे, जे अत्यंत पवित्र मानले जाते.

🔱 धार्मिक महत्त्व

देवी महालक्ष्मी ही भगवान विष्णूची पत्नी मानली जाते. असे मानले जाते की तीरुपती बालाजी मंदिर, कोल्हापूर महालक्ष्मी मंदिर आणि पद्मावती मंदिर या तीन ठिकाणांचे दर्शन एकत्र घेतल्यास भक्ताला मोक्ष प्राप्त होतो.

कोल्हापूर हे करवीर म्हणूनही ओळखले जाते आणि लक्ष्मी सहस्रनामात देवीचा उल्लेख “करवीर निवासिनी” असा आहे — म्हणजे “करवीर नगरीत वास करणारी देवी.”

📜 मंदिराशी निगडित आख्यायिका

काही विद्वानांच्या मते हे मंदिर मूळतः जैन धर्मीयांचे होते आणि येथे देवी पद्मावतीची पूजा होत असे. नंतर ते हिंदू शक्तिपीठात रूपांतरित झाले. आजही मंदिरात जैन शिल्पकलेचे काही अंश दिसून येतात.

🎉 प्रमुख उत्सव

महालक्ष्मी मंदिरात वर्षभर विविध धार्मिक उत्सव साजरे केले जातात –

• किरणोत्सव (सूर्यकिरण देवीच्या चेहऱ्यावर पडतात)

• रथोत्सव

• लक्ष्मीपूजन आणि दिवाळी

• वरलक्ष्मी व्रत

• ललिता पंचमी आणि नवरात्रोत्सव

या वेळी मंदिर परिसरात हजारो भाविकांची गर्दी असते आणि संपूर्ण कोल्हापूर भक्तिमय वातावरणाने न्हाऊन निघते.

🌸 निष्कर्ष

श्री महालक्ष्मी (अंबाबाई) मंदिर हे केवळ धार्मिक स्थळ नाही, तर महाराष्ट्राच्या परंपरा, श्रद्धा आणि अध्यात्मिकतेचे प्रतीक आहे. या मंदिराचे दर्शन घेतल्यावर मनाला समाधान मिळते आणि भक्तांना आत्मिक शांतीचा अनुभव येतो.

जय अंबाबाई! 🙏